Mehmet Güleç - Eğitimci Yazar
MENEMEN İSMİ NEREDEN GELİYOR?
Bu içerik 15 Mart 2019 19:56 tarihinde eklendi ve 475 kez okundu
MENEMEN İSMİ NEREDEN GELİYOR?

MENEMEN İSMİNİN KÖKENİ 

Daha önce bu konuya değinmiş olmakla birlikte gerek tekrar hatırlatmak amacıyla gerekse gözden kaçıranlar sebebiyle bir kez daha ilçemizin ismine dair iddialar ve bu iddiaların geçerlilik payı üzerinde bir kez daha duruyoruz. 

Kuruluşundan Cumhuriyet’in ilanına değin farklı isimlerle anılan güzel ilçemizin resmi adı “Menemen” olup geçmişte farklı isimlerle anıldığını da bilinmektedir. Bir şehri, şehir yapan kimliklerden biri de isminin kökenidir. Zira bu isimlerdir ki, o şehre ruh katar. Gelelim bu isimlerin kökenine: günlük konuşmalar esnasında “Melemen” ya da “Menimen” şeklinde telafuz edilse de “Menemen” ismi üzerinden bilimsel ispata dayanmayan çeşitli varsayımların olduğunu bilmekteyiz. 

Birinci iddia; Pers Kralı’nın ilçemizi aldığında “burası bana ait, benim, ben aldım” anlamında “Men Men” sözünden türediği ve zamanla Menemen halini aldığıdır. Acem dilinde ben “men” olarak ifade edilir. Dolayısıyla Kralın “Ben aldım, ben” diye haykırışının “Men-Men” olarak ifadesidir.

İkinci iddia; Pergamon (Bergama) Kralı Eumenes’in ilçemizi aldığı için kendi adını verdiği yönündedir (bu iddia birinci iddiaya göre daha mantıklıdır. Zira Pergamon Kralı’nın almış olduğu kentlere kendi adını verdiğini bilmekteyiz ve yöremizde bu isimle bilinen antik bir kent yoktur. Dolayısıyla bu ihtimal kuvvetlidir).

Üçüncü iddia; Prof.Dr. Bilge UMAR’ın görüşüdür. UMAR, Anadolu’daki yer adlarının Luwi diline dayandığını ve Luwi dilinde Gediz Nehri’nin adının “Ma” olduğu ve “Ma Boğazı (Mela) Halkının Ülkesi” anlamında “Melamana” isminin kullanıldığını ve zamanla Menemen’e dönüştüğü yönünde görüş bildirir. Ancak Prof. Dr. Ersin DOĞER bu iddiayı fazlasıyla iddialı ve ispatlanması da oldukça güç olarak bulur. 

Dördüncü iddia; Bozdoğan Türkmenlerinden Melemenci (ya da Menemenci) aşireti ile ilgilidir. Osmanlıca belgelerde Melemenci olarak okunan aşiretin adı araştırıldığında 17. Yüzyılda Adana’nın Karaisalı ilçesinde yerleştiği görülür. Lakin aşiretlerle ilgili oldukça geniş kapsamlı araştırmaları olan Prof.Dr.Faruk SÜMER’in Melemenci aşiretinin Menemen ilçesiyle hiçbir alakasının olmadığı beyanı da önemlidir. Zira, bu iddia doğru olsaydı Prof.Dr. Ersin DOĞER’İN de ifade ettiği üzere 14. Yüzyılda Manisa ve Menemen yöresinin Saruhanoğulları ile birlikte Türkleştirilmesine katkı sunması gerekir idi ki, böyle bir belge, vesika kayıtlarda yoktur. 

Son iddia ise, Bizans egemenliği döneminde Bizans tarihçisi Dukas’ın da belirttiği gibi, yöremize Mainomenos Ovası dendiği ve bu ismin zamanla değişerek “Menemen” adını aldığı yönündedir. Grekçe’de Mainomai “kızmak, taşmak” anlamındadır. Gediz’in sık sık ovayı su altında bırakan taşkınlarından dolayı “taşkın ovasını” kastetmek amacıyla buradaki ovaya, “Mainomenos Ovası” dendiği yönündedir. Bizans döneminde ovanın adı bu şekilde kullanılmıştır. Ovada kurulan şehir de, Saruhanoğulları döneminde tam anlamıyla yerleşme halini aldığı içindir ki, ovanın adı şehre de verilerek isim kökleşmiştir. Bu görüş Prof.Dr. Ersin DOĞER, Gazeteci-Yazar Oktay ÖZENGİN ve şahsım tarafından da mantıklı görülen bir iddiadır. Zira eski haritalarda ve Bizans eserlerinde ovanın adının bu şekilde görülmesi ve akabinde Saruhanoğulları dönemiyle Menemen’in kurulduğu düşünülürse bu iddianın en geçerli iddia durumunda olduğu da görülecektir. Parantez içerisinde şunu da belirtmek gerekmektedir. Menemen’in geçmişi daha da eskiye gitmekle birlikte ismine dair ilk somut belgelerde “Mainomenos Ovası” şeklinde ova ismi olması ve  Saruhanoğulları dönemiyle birlikte bugünkü yerinde kurulduğunu düşündüğümüz şehrinde Menemen ismini alabileceği yönündedir.
Mehmet GÜLEÇ

Araştırmacı-Yazar

Diğer İçerikler Tümü
ALDIĞI VE VERDİĞİ GÖÇLER BAĞLAMINDA MENEMEN

09 Şubat 2019 15:43

ALDIĞI VE VERDİĞİ GÖÇLER BAĞLAMINDA MENEMEN

MENEMEN NÜFUSU

03 Şubat 2019 13:16

MENEMEN NÜFUSU

MENEMEN NOTLARIM - 4

14 Eylül 2018 16:25

MENEMEN NOTLARIM - 4

MENEMEN NOTLARIM-3 (EMİRALEM)

09 Eylül 2018 17:12

MENEMEN NOTLARIM-3 (EMİRALEM)

MENEMEN NOTLARIM-2 (KOYUNDERE)

01 Eylül 2018 17:04

MENEMEN NOTLARIM-2 (KOYUNDERE)

İZMİR VE MENEMEN NOTLARIM-1

25 Ağustos 2018 15:24

İZMİR VE MENEMEN NOTLARIM-1